Een voor de hand liggende oplossing zou het planten van coniferen kunnen zijn, maar die groeien meestal langzaam en het resultaat kan saai en statisch zijn. Tegenwoordig wordt steeds meer gebruik gemaakt van wintergroene en winterharde bamboes. Ze zijn toepasbaar als verdwijnmiddel voor onaangename uitzichten op alles wat u niet vanuit uw tuin of woonhuis wilt zien en als windbeschutting. Sommige soorten zijn geschikt om grotere tuinen in “kamers” te verdelen. Door de snelle groei van bamboes kan er in korte tijd een levendige haag gecreëerd worden. De soepele halmen en de dunne bladeren laten de bamboehaag bij elk zuchtje wind bewegen en ritselen.
De hier beschreven soorten hebben er al een langere proeftijd opzitten. Ze zijn goed tot zeer winterhard, aantrekkelijk en gemakkelijk toepasbaar. Deze Fargesias kunnen geen lange ondergrondse uitlopers maken en daarom zijn ze nooit een bedreiging voor folievijvers, bestrating of buren. Nieuwe halmen komen steeds dicht bij de oorspronkelijke plant uit de grond zodat de expansie overzichtelijk en zonder verrassingen blijft. Deze bamboes vormen dichte pollen met kleine blaadjes. In kleinere tuinen met weinig plaats zijn de meest compact groeiende Fargesias als wintergroene afscheiding eenvoudig en doeltreffend toe te passen. In groter tuinen en parken komen de losser groeiende typen meer in aanmerking. De volgende soorten zijn de beste bamboes voor onze streken: Fargesia murieliae, Fargesia sp. Jiuzhaigou, Fargesia denudata, Fargesia “Rufa” en Fargesia robusta “Campbell”. Met deze niet woekerende bamboes kunnen, al naar gelang de soort, afscheidingen van 1 tot ruim 4 meter hoog gemaakt worden.
Nieuwe generatie.
Bij het aanplanten van een haag investeert men in de toekomst en daarom is bloeiveiligheid een belangrijke vereiste. Twee maal binnen korte tijd, eerst in de jaren 90 met Fargesia murieliae en nu weer met Fargesia nitida, heeft de bloei ervoor gezorgd dat grote bestanden afgestorven zijn of nog zullen afsterven. Totdat er een betrouwbare nieuwe generatie van Fargesia nitida wordt aangeboden is het raadzaam deze soort met zijn variëteiten niet meer aan te planten. De hierna beschreven soorten behoren of tot een nieuwe generatie of (in het geval van Fargesia robusta en Fargesia “Rufa”) zijn er aanwijzingen dat deze soorten vrij recent in China gebloeid hebben.
Bladrollers
Bij Fargesia murieliae, Fargesia denudata en Fargesia sp. Jiuzhaigou rolt het blad zich op bij droogte en strenge vorst. Dit is een sublieme methode om vochtverlies te beperken en de bamboe kan daardoor zeer strenge vorst overleven. In november wordt bij deze soorten een deel van het blad afgestoten om de verdamping nog meer te beperken. Op zonnige, open groeiplaatsen behouden deze Fargesias minder blad dan in de schaduw. Ook verliezen de bladrollende bamboes in de winter in droge continentale lucht aanzienlijk meer loof dan in een vochtig zeeklimaat. Daardoor staat dit type in de winter strakker overeind dan in de zomer. Vooral in het vroege voorjaar zien deze bladrollende soorten er tijdelijk wat minder florissant uit, maar het overgebleven fijne groen is ook dan nog voldoende om beschutting te geven. In april worden er opnieuw massa’s frisse nieuwe bladeren gevormd zodat er weer een dichte groene haag ontstaat. Fargesia robusta en Fargesia “Rufa” zijn geen bladrollers en blijven hierdoor mooier groen in de winter en het voorjaar maar in zeer extreme winter zijn ze toch minder sterk dan de bladrollende soorten.
Planten en onderhoud van niet woekerende soorten.
Men begint met het bepalen welke hoogte en welke breedte de nieuwe bamboehaag mag krijgen. Ook de groeiplaats is erg belangrijk voor de keuze van de soort: zonnig, halfschaduw of schaduw, beschut of onbeschut. Controleer of de te beplanten strook niet te arm is en verrijkt moet worden met humus of compost. Voldoende water geven, zeker bij het planten en in langere droge perioden is belangrijk.
Wanneer men geduld heeft en uitgaat van kleiner plantmateriaal is gemiddeld 1 plant per meter voldoende. In het 2de of 3de jaar dat de bamboe uitgroeit tot manshoogte zal deze meter al opgevuld zijn. Natuurlijk kan men kiezen voor 2 tot 3 planten per meter maar om sneller een hogere haag te krijgen maakt dit niets uit. De jonge haag wordt er wel sneller dicht door. Met 2 tot 3 grote planten op een strekkende meter kan men direct een gesloten haag creëren. Voor de minihagen van Fargesia murieliae “Bimbo” kan men beter uitgaan van 2 of 3 planten per meter.
In kleinere tuinen waar een 1 tot 2 meter brede haag gewenst is zijn de opgaand groeiende soorten zoals Fargesia sp. jiuzhaigou 1, Fargesia robusta “Campbell” en enkele selecties van Fargesia murieliae het meest geschikt. Soorten zoals Fargesia denudata, Fargesia “Rufa” en een aantal doorhangende selecties van Fargesia murieliae zijn beter op hun plaats in wat ruimere locaties. In parken of grotere tuinen waar genoeg ruimte is komen deze weelderig doorhangende bamboes veel beter tot hun recht. Ook niet woekerende bamboes worden langzaam breder en in de loop van jaren misschien wel te breed. Wanneer men wil voorkomen dat een Fargesia in de tijd toch te veel ruimte in gaat nemen voldoet een rij ingegraven trottoirtegels al als barrière. Ook de wortelbegrenzer die bij woekerende bamboes gebruikt wordt kan als barrière tegen verdere expansie gebruikt worden maar dan is een hoogte van 30 cm al voldoende om de uiteindelijke breedte van de haag vast te stellen. Deze wortelbegrenzer is gemaakt van HDPE, een taaie, duurzame polyethyleen folie van één millimeter dik die ook ondoordringbaar is voor de wortelstokken van de woekerende soorten. Dit materiaal is meestal verkrijgbaar bij goed gesorteerde bamboekwekerijen. Ook bij opgaand groeiende soorten kunnen de oudere takken toch wat topzwaar worden en gaan doorhangen. Door deze halmen met ¼ van de lengte in te korten gaan ze weer rechtop staan. Hiervoor heeft men meer kapperstalent dan snoeitechniek nodig.
De belangrijkste soorten.
Fargesia murieliae “Bimbo”. Deze laag blijvende bamboe is een geselecteerde zaailing van Fargesia murieliae met kleine lichtgroene blaadjes. Door zijn postuur en door een aantal nieuwe toepassingsmogelijkheden verdient deze niet woekerende dwerg een aparte plaats. De planten groeien zeer compact en daardoor kan er een haagje gemaakt worden dat meestal niet hoger wordt dan 100 tot 150 cm. Snoei wordt goed verdragen en het blad herstelt zich in het voorjaar snel. Met deze hoogte blijft contact met de buren mogelijk. De minimale breedte van de groeiplaats kan 60 tot 80 cm zijn. De natuurlijke groeivorm is een bol. Zon wordt op vochtige humusrijke grond redelijk goed verdragen maar een groeiplaats in de halfschaduw tot schaduw is beter. Bij deze eerste “ongevaarlijke” minibamboe ontwikkelt het wortelstelsel zich vrij langzaam en daarom heeft de plant soms wat tijd nodig om aan te slaan. “Bimbo” heeft ook nieuwe toepassingsmogelijkheden. In een grassen of vaste plantenborder voegt deze bamboe een belangrijk en gemakkelijk te combineren wintergroen element toe. Als verdeler van de ruimte heeft deze selectie een levendiger uitstraling dan bijvoorbeeld Buxus of Lavendel. Deze bladroller behoort tot de meest winterharde soorten. Fargesia murieliae “Lava” is meer zonbestendig als “Bimbo en heeft breder blad. “Lava” wordt 1 tot 2 meter hoog.
Fargesia murieliae “New Century” en “Vampire”. De verspreiding van nieuwe klonen van de “echte” nieuwe generatie verloopt nogal wanordelijk en vele voldoen niet aan de verwachtingen. “New Century” en “Vampire” zijn voorbeelden van goede variëteiten van Fargesia murieliae en zijn wat betreft winterhardheid zeer betrouwbaar. Daardoor zijn ze als haag overal toe te passen. De gemiddelde groeihoogte ligt tussen 2,5 en 3,5 meter. Reserveer voor een haag 1,5 tot 2,5 meter breedte.Sommige typen zijn goed zonbestendig, zeker wanneer de luchtvochtigheid hoog is. Maar halfschaduw is ideaal en schaduw wordt goed verdragen.
Fargesia robusta “Campbell” is belangrijkste Fargesia-soort voor het maken van een compacte hogere haag . Dit type met klein glanzend blad is de eerste Fargesia robusta in Europa. En alleen deze variëteit van de inmiddels vormenrijke groep Fargesia robusta heeft de nawinter van maart 2005 met – 21 C in noord Nederland en Duitsland redelijk overleefd. Ook is dit de meest compacte en meest opgaand groeiende vorm. Zo’n 30 jaar geleden heeft Fargesia robusta in China gebloeid. Wanneer we aannemen dat deze informatie waar is en dat deze bamboe uit die bloeiperiode komt dan behoort Fargesia robusta “Campbell” tot de soorten waarvan voorlopig geen nieuwe bloeiperiode te verwachten is. Het opgaande silhouet, het kleine glanzende blad, de relatief dikke halmen en de prachtige witte schutbladen aan de nieuwe scheuten maken deze bamboe tot de beste keuze bij het zoeken van een haag die tot 4 meter hoog mag worden. Daarbij gedijt deze soort goed op een zonnige groeiplaats. Het blad rolt niet op zich bij vorst, droogte en zon.
Fargesia denudata De halmen groeien in een compacte pol, hangen sierlijk door en nemen daardoor nogal wat plaats in. Deze weelderige op cilinders lijkende oudere halmen met korte zijtakken en kleine glanzende bladeren brengen veel dynamiek en leven in een
Denudata-haag. En hierin schuilt de kracht en de schoonheid van deze bamboe. Fargesia denudata (Lancaster I) is de bekendste vorm. Fargesia denudata
(Xian 2) is weelderiger en verdraagt wat meer zon en (Xian 1) heeft smaller en daardoor sierlijker blad. De hoogte varieert van ruim 2 tot 4 meter. Ook bij Fargesia denudata rolt het blad zich op bij strenge vorst maar het winterbeeld is meestal groener dan dat van Fargesia nitida of Fargesia
jiuzhaigou. Alleen met een beplantingsstrook van 2 meter of breder komt Fargesia denudata goed tot zijn recht. Men kan kiezen uit enkele vormen.
Fargesia “Rufa” Bij deze bamboe hangen de weelderige takken door een overdaad aan glanzend groene bladeren wijd uit. Voor een Fargesia breidt het wortelstelsel zich nogal snel uit maar door de oppervlakkige wortels is “Rufa” toch goed te controleren. Zonder voorzorgsmaatregelen vormt Fargesia “Rufa” een haag die tot 3 meter hoog en met de uithangende takken meer dan 3 meter breed kan worden. Door uitstekende winterharde en wintergroene eigenschappen en door een redelijke zontolerantie is deze bamboe een goede keuze voor ruimere open locaties zoals grote tuinen of parken.
Met deze bamboe kan een compacte opgaand groeiende haag van 2 tot 3 meter hoogte gemaakt worden. Op humusrijke, niet uitdrogende grond verdraagt Fargesia sp. Jiuzhaigou 1 de zon goed. Deze zeer winterharde bamboe kan bij strenge vorst de bladeren tot naalden oprollen en kan daardoor tijdelijk wat minder wintergroen zijn. Vooral in het vroege voorjaar op open locaties is de beplanting van deze nieuwe generatie bamboe transparant maar in april vormen zich weer talrijke frisse nieuwe blaadjes en ontstaat er een dichte haag. Ook in het voorjaar kunnen de halmen in de zon naar rood verkleuren.
Deze “nieuwe generatie” bamboe is momenteel de beste en meest gelijkende vervanger voor Fargesia nitida + variëteiten. Twee nieuwere vormen, Fargesia sp. jiuzhaigou “Genf” en Fargesia sp. jiuzhaigou “Willumeit 9” bereiken met 3 tot 4 meter hoogte ook hetzelfde postuur als Fargesia nitida. Fargesia sp. jiuzhaigou “Willumeit 9” is in veel opzichten een goede vervanger voor Fargesia nitida “Nympenburg” maar wordt sneller breed en is kleurrijker. Ook Fargesia sp. jiuzhaigou “Willumeit 4” heeft enkele opvallende kenmerken die hem tot een goede haagbamboe maken. De halmen staan dicht bij elkaar, het loof is diepgroen en halmen verkleuren in het voorjaar naar purper tot zwart. Wat de eigenschappen van de zaailingen van Fargesia nitida betreft lijkt het me nog te vroeg om hier al iets over te zeggen. Veel mensen willen een bamboe die 2 tot 3 meter hoog wordt, fijn blad heeft en een compact groeit .Daarom is Fargesia sp. Jiuzhaigou 1 op plaatsen met minder ruimte de eerste keuze. Deze bamboe kan zich met behulp van snoei en afbakening zelfs op minder dan 1 meter breedte handhaven maar een ruime meter is beter.
Jos van der Palen (Garten Praxis februari 2006)